Zacht of hard water in een koperen fles: wat de hardheid uitmaakt

Een vraag die we vaak krijgen

"Mijn water is zacht. Kan ik dan wel een koperen fles gebruiken?" Het is een goede vraag, want wie over koper leest, komt al snel het woord corrosie tegen, en dat gaat meestal over zacht water in koperen leidingen. Het korte antwoord is ja. Het langere antwoord laat zien waarom kraanwater en koper al tientallen jaren prima samengaan, en wat de hardheid van jouw water wél verandert.

In het kort

• Hardheid zegt hoeveel calcium en magnesium er in je water zit. In Nederland ligt dat gemiddeld rond 1,4 mmol per liter, ongeveer 8 Duitse graden.
• Europese regels schrijven voor dat drinkwater niet agressief of corrosief mag zijn, juist ook als het is onthard.
• In Nederland mag onthard drinkwater niet zachter worden dan 1,0 mmol per liter, zodat koper niet makkelijk uit leidingen oplost.
• Na zestien uur in een koperen pot werd 0,18 milligram koper per liter gemeten, ongeveer een tiende van de Europese grens voor kraanwater.
• Een volle fles bevat daarmee zo'n 0,16 milligram. EFSA beschouwt 5 milligram per dag als veilig voor volwassenen.
• Zacht water laat nauwelijks kalk achter. Hard water soms een lichte witte waas, en die haal je met citroen weg.

Wat hardheid eigenlijk is

Hardheid is de hoeveelheid calcium en magnesium die in je water is opgelost. Die mineralen komen uit de bodem waar het water doorheen is gestroomd: kalk en krijt maken water hard, zandgrond laat het zacht. Je lichaam heeft ze allebei nodig, en het grootste deel krijg je gewoon uit je eten.

Hardheid wordt in een paar eenheden uitgedrukt. In Nederland, Duitsland en Scandinavië zijn dat meestal Duitse graden (°dH), in Frankrijk en België vaak Franse graden (°f), en drinkwaterbedrijven rekenen zelf graag in millimol per liter. Eén millimol per liter is 5,6 Duitse graden of 10 Franse graden.

Omschrijving	°dH	mmol/l	°f
Zeer zacht	0 tot 4	0 tot 0,71	0 tot 7
Zacht	4 tot 8	0,71 tot 1,43	7 tot 14
Gemiddeld	8 tot 12	1,43 tot 2,14	14 tot 21
Vrij hard	12 tot 18	2,14 tot 3,21	21 tot 32
Hard	18 tot 30	3,21 tot 5,35	32 tot 54

Nederlands kraanwater ligt gemiddeld rond 1,4 mmol per liter, net onder de grens tussen zacht en gemiddeld.

Waarom kraanwater en koper goed samengaan

In veel huizen in Europa loopt het drinkwater al tientallen jaren door koperen leidingen, en daar is het water op berekend. De Europese drinkwaterrichtlijn schrijft voor dat water uit de kraan niet agressief of corrosief mag zijn, en noemt daarbij met name water dat is onthard of ontzout. Voor koper zelf hanteert dezelfde richtlijn een grenswaarde van 2 milligram per liter.

Nederland gaat nog een stap verder. Het Drinkwaterbesluit schrijft voor dat onthard drinkwater niet zachter mag worden dan 1,0 mmol per liter, en de reden staat er gewoon bij: te zacht water lost metalen als koper makkelijker op uit leidingen en kranen. Drinkwaterbedrijven stellen daarnaast de zuurgraad van het water zo af dat het de leidingen met rust laat. Ook wie zacht water heeft, drinkt dus water dat erop is afgestemd om met koper in contact te staan.

In een koperen fles werkt het net zo. Aan de binnenkant vormt zich na verloop van tijd vanzelf een dun oxidelaagje, hetzelfde laagje waardoor nieuwe koperen leidingen na een tijd minder koper afgeven. Dat laagje mag gewoon blijven zitten. Wat het is en waarom het erbij hoort, lees je in waarom wordt mijn koper groen of zwart.

Hoeveel koper er in je water komt

Dat is gemeten. In een onderzoek in India stond drinkwater zestien uur in koperen potten, en daarna zat er 0,18 milligram koper per liter in. Dat is ongeveer een tiende van de Europese grens voor kraanwater. In datzelfde onderzoek was na die zestien uur geen enkele bacterie meer terug te vinden; het hele verhaal staat in kan koper echt bacteriën doden.

Een volle fles van 900 ml bevat bij die waarde zo'n 0,16 milligram koper. Zet dat naast wat je lichaam gebruikt: de Europese voedselautoriteit EFSA gaat uit van 1,3 milligram per dag voor vrouwen en 1,6 milligram voor mannen, en beschouwt 5 milligram per dag als veilig voor volwassenen. Die laatste grens is in 2023 nog opnieuw bevestigd. Zelfs als je water de Europese grens van 2 milligram per liter zou halen, bleef een volle fles met 1,8 milligram daar ruim onder. Wat koper in je lichaam doet, staat in is koperwater gezond, en wat er in Europa officieel over gezegd mag worden in de acht officiële EU-claims.

Zelf hebben we onze fles laten testen met gedestilleerd water, en dat is zachter dan welk kraanwater ook: twee uur lang op 40 graden, drie keer herhaald. De fles voldeed aan de Europese regels voor materialen die met voedsel in aanraking komen, en van de negentien onderzochte zware metalen was er geen enkele in het water aantoonbaar. De uitslagen staan in het testdossier.

Zacht of hard: wat je in de fles merkt

Met zacht water blijft de binnenkant van je fles vrijwel vrij van kalk. Er droogt geen witte rand op en je hoeft niet te ontkalken. Het koper krijgt aan de binnenkant op zijn eigen tempo een egale, warme kleur.

Met hard water kan er na het uitlekken een lichte witte waas achterblijven. Dat is kalk die opdroogt, geen koper. Een schijfje citroen met wat zout lost die op, net zoals het de glans van de buitenkant terughaalt. Hoe je dat doet en welke middelen je beter laat staan, lees je in koper schoonmaken: soda, azijn, citroen of citroenzuur.

Voor allebei geldt dezelfde gewoonte: vul de fles met plat water, laat het een nacht staan, drink het 's ochtends leeg en laat de fles daarna omgekeerd uitlekken. Koolzuur, citroensap en andere zure dranken schenk je in een glas. Hoeveel je er per dag uit drinkt, lees je in hoe vaak per dag je uit een koperen fles drinkt, en hoe het ritueel in een gewone week past in tamra jal in de praktijk.

Zo zoek je de hardheid van je eigen water op

Raden hoeft niet. Drinkwaterbedrijven in de Europese Unie zijn verplicht om hun klanten te laten weten hoe hard hun water is, en de meeste hebben op hun website een zoekvak waarin je je postcode invult. Je krijgt dan de hardheid in Duitse graden of in mmol per liter. Een vaatwasser of koffiemachine vraagt vaak naar hetzelfde getal, dus misschien heb je het al eens opgezocht.

Hoe lang je fles meegaat

Een leven lang, of je water nu hard of zacht is. De fles weegt zo'n 300 gram en is van massief koper, zonder coating en zonder binnenlaag; wat er per dag in het water komt, is een fractie van een milligram. Wat door de jaren heen verandert is de kleur, en die bepaal je zelf: laat de patina dieper worden of poets hem terug. Hoe je de glans vasthoudt, staat in hoe hou je koper glanzend, en de volledige onderhoudsroutine in koperen fles onderhouden.

Waar ons koper vandaan komt en hoe zuiver het is, lees je in waar onze koperen producten van gemaakt zijn. Bekijk de waterfles, de beker of de kan, of zet ze naast elkaar in de vergelijking.