Donkere vlekken in je koperen fles: normaal en veilig?

Na één nacht al donker?

Je vult je nieuwe fles 's avonds met water, en de volgende ochtend kijk je erin: bruine en bijna zwarte plekken, grillig verdeeld over de wand. Je poetst met citroen en zout (niet te hard: zout schuurt licht en lost prima op in het citroensap), het wordt lichter, maar de plekken blijven zichtbaar. Dan komen er twee vragen: is dit normaal, en kan ik hier nog uit drinken?

Het antwoord op allebei is ja. Hieronder staat wat je ziet, waarom het bij een nieuwe fles vlekkerig begint, wat er gemeten is aan koper in je water en hoe je de binnenkant wél goed schoon krijgt.

In het kort

• De donkere plekken zijn een dun laagje koperoxide. Dat begint zich te vormen zodra nieuw koper in contact komt met drinkwater.
• Bij een nieuwe fles begint dat laagje vaak vlekkerig. Met gebruik wordt de kleur meestal egaler.
• Je kunt er veilig uit drinken. Na zestien uur in koper is 0,18 milligram koper per liter gemeten, en EFSA vindt 5 milligram per dag veilig voor volwassenen.
• Koper dat ouder wordt, geeft minder opgelost koper af aan het water.
• Groen of blauw aan de binnenkant haal je weg voor je de fles weer vult. Bruin en zwart mogen blijven zitten.
• Met een halve citroen kom je in een fles niet bij de wand. Schud citroensap met zout in de dichte fles, of gebruik citroenzuur.

Wat je ziet

Koper reageert met water en zuurstof. Aan het oppervlak ontstaat dan koperoxide: eerst een bruine tot bijna zwarte tint, en pas veel later, met vocht en koolstofdioxide erbij, soms een groenige. Onderzoekers van het Amerikaanse milieuagentschap EPA volgden nieuw koper in drinkwater en zagen dat dat oxide zich meteen begint te vormen. Het is dus geen vuil en geen slijtage, maar wat koper altijd doet. Waarom koper ook aan de buitenkant verkleurt, lees je in waarom wordt mijn koper groen of zwart.

Waarom het vlekkerig begint

De binnenkant van een nieuwe fles is nog niet overal gelijk. Waar na het spoelen een druppel bleef staan, waar een vinger de rand raakte of waar een restje citroen achterbleef, reageert het koper net iets anders dan ernaast. De eerste nacht met water maakt die verschillen zichtbaar, en zo krijg je een grillig patroon van lichte en donkere plekken. Na een aantal keer vullen trekt de kleur meestal bij tot een rustiger, warme tint.

Kijk je naar de bodem, dan zie je een paar ringen. Onze fles wordt uit één stuk koper gevormd, zonder naad of soldeer, en die ringen komen van dat vormen. Juist daar kleurt het koper vaak als eerste, soms met een paarsachtige glans. Ook dat is gewoon een dun laagje koperoxide, en het mag blijven zitten.

Gebruik je gefilterd water, dan kan dat het tempo verhogen. Een filterpatroon met ionenwisselaar haalt een deel van de kalk uit het water, en het Nederlandse informatieblad over waterhardheid legt uit dat zachter water koper makkelijker oplost. Filteren mag gewoon, en kraanwater ook. Hoe hardheid verder uitpakt, lees je in zacht of hard water in een koperen fles.

Kun je er veilig uit drinken?

Ja, en dat is gemeten.

In een onderzoek in India stond drinkwater zestien uur in koperen potten. Daarna zat er 0,18 milligram koper per liter in, ongeveer een tiende van de Europese grens voor kraanwater. Een volle fles van 900 ml komt daarmee op zo'n 0,16 milligram. De Europese voedselautoriteit EFSA vindt 5 milligram per dag veilig voor volwassenen en heeft die grens in 2023 opnieuw bevestigd. Wat koper in je lichaam doet, staat in is koperwater gezond.

Het donkere laagje werkt daarbij eerder voor je dan tegen je. In hetzelfde EPA-onderzoek staat dat koperen leidingen met de jaren minder opgelost koper aan het water afgeven, omdat het laagje overgaat in vormen die slechter oplossen.

Onze eigen fles is ook getest, met gedestilleerd water, twee uur lang op 40 graden en drie keer herhaald. Hij voldeed aan de Europese regels voor materialen die met voedsel in aanraking komen, en van de negentien onderzochte zware metalen was er geen enkele in het water aantoonbaar. De uitslagen staan in het testdossier.

Wanneer je wel schoonmaakt

Bruin en zwart mogen blijven zitten: poetsen is er voor de glans, niet voor de veiligheid. Er zijn drie momenten waarop je de binnenkant wel even onder handen neemt:

• voor het eerste gebruik, zodat je met schoon koper begint;
• als je groene of blauwe aanslag ziet: dat is kopergroen, en dat haal je weg voor je de fles weer vult;
• als het water anders ruikt of smaakt dan je gewend bent.

Zo maak je de binnenkant schoon

Met een halve citroen kom je in een fles niet ver: de hals is te smal, dus je poetst hooguit de bovenste centimeters. Daarom blijven de plekken na zo'n poetsbeurt vaak zitten. Een mengsel dat je door de fles laat gaan, komt wel overal.

1. Doe het sap van een halve citroen en een eetlepel grof zout in de fles, met een scheut lauw water.
2. Draai de dop erop en schud een minuut of twee, zodat het mengsel langs de hele wand gaat.
3. Laat het hooguit een paar minuten staan.
4. Spoel de fles een paar keer grondig om met warm water. Achtergebleven zuur maakt juist nieuwe vlekken.
5. Zet hem omgekeerd en open weg tot de binnenkant helemaal droog is.

Liever zonder citroen? Los een theelepel citroenzuur op in een kop lauw water en gebruik dat op dezelfde manier. Welke middelen je beter laat staan, zoals azijn om in te laten weken, chloor en ontkalker, lees je in koper schoonmaken: soda, azijn, citroen of citroenzuur.

Verwacht na één beurt geen fles als op de eerste dag. Het mengsel maakt de kleur lichter en rustiger, maar een paar vage plekken kunnen blijven. Die vallen met gebruik steeds minder op.

Zo blijft het rustig

Spoel de fles na elk gebruik om met warm water, laat hem omgekeerd uitlekken en doe de dop er pas op als hij droog is. Vul hem alleen met plat water, en drink het binnen een dag op. Die gewoontes, en wat er het vaakst misgaat, staan op een rij in 8 fouten met een koperen fles. De volledige routine voor binnen- en buitenkant vind je in koperen fles onderhouden, en stap voor stap in de handleiding van de waterfles.

Waar ons koper vandaan komt, lees je in waar onze koperen producten van gemaakt zijn. Bekijk de waterfles, de beker of de kan.