Van tweehonderd hectare tot een Sovjet-ruimtestation: elektrocultuur zonder grenzen

Nederland had zijn Andijk, Frankrijk zijn Christofleau, en Engeland zijn Electro-Culture Committee. Maar nergens groeide elektrocultuur zo uit als in Rusland en de latere Sovjet-Unie: van tweehonderd hectare in de negentiende eeuw tot een methode met begraven koperplaten, en uiteindelijk een kas aan boord van een ruimtestation.

In het kort

• Jakub Narkevitsj-Iodko breidde zijn elektrocultuur uit van 10 naar 200 hectare (1891-1897) en won er goud mee in Parijs, 1899.
• Ingenieur Kaznakov beschreef in 1896 in Kronstadt hoe zink- en koperplaten het suikergehalte van bieten verhoogden.
• Aleksandr Tsjizjevski verbeterde in 1932 de kiemkracht van komkommerzaad met veertien tot zestien procent.
• De Timirjazev-Landbouwacademie ontwikkelde een methode met begraven koper- en zinklegeringplaten, volledig zonder stroombron.
• Aan boord van de ruimtestations Saljoet-6 en Saljoet-7 stonden van 1976 tot 1991 systemen die het aardse elektrische veld nabootsten voor gewassen.

Narkevitsj-Iodko: van 10 naar 200 hectare

Terwijl West-Europa in de negentiende eeuw voorzichtig experimenteerde, ging landgoedeigenaar Jakub Narkevitsj-Iodko (1848-1905) op zijn landgoed Nadneman, in het huidige Wit-Rusland, meteen op grote schaal aan de slag. Vanaf 1891 zette hij metalen staven op hoge palen, verbonden via geïsoleerde draden met zinkplaten van honderd vierkante centimeter, tot op zo'n tachtig centimeter diepte in de grond. Wat begon als tien hectare in 1891, groeide binnen enkele jaren uit tot tweehonderd hectare met rogge, haver, gerst, maïs, erwten, bonen, hop en fruit. Narkevitsj-Iodko rapporteerde een groeiseizoen dat drie tot vier weken korter werd en opbrengsten tot twintig procent hoger, en hij hield zijn eerste officiële voordracht hierover op 28 januari 1892 in Sint-Petersburg. Zijn werk werd in 1899 in Parijs met goud bekroond, en natuurkundigen als Mendelejev spraken er lovend over.

Kaznakov in Kronstadt: koper en zink naast elkaar

Een paar jaar later, in 1896, beschreef ingenieur E.N.I. Kaznakov in Kronstadt een eenvoudiger opstelling: zink- en koperplaten aan weerszijden van een plantenbed, bovengronds met elkaar verbonden. Het kleine spanningsverschil tussen de twee metalen bleek genoeg voor een merkbaar hoger suikergehalte in bieten, iets wat de Russische encyclopedie Brockhaus-Efron destijds als "beslissend" omschreef.

Tsjizjevski en de eerste stap richting zaadbehandeling

In 1932 werkte natuurkundige Aleksandr Tsjizjevski, bekend van zijn onderzoek naar de zon en biologische ritmes, aan het Centraal Laboratorium voor Wetenschappelijk Onderzoek in Kuzminki bij Moskou aan een ander idee: zaad kort blootstellen aan een elektrisch veld vlak vóór het zaaien. Bij komkommerzaad mat hij een kiemkracht die vijftien tot twintig minuten behandeling met veertien tot zestien procent verbeterde. Die methode werd na de Tweede Wereldoorlog verder uitgewerkt in Tsjeljabinsk, met machines voor grootschalige elektrische zaadbehandeling.

De Timirjazev-academie: koper in de grond, zonder stroom

De meest verrassende vondst in dit hele spoor komt van de Timirjazev-Landbouwacademie in Moskou, genoemd naar botanicus Kliment Timirjazev (1843-1920), een van de grondleggers van de plantenfysiologie in Rusland. Onderzoekers van de academie ontwikkelden namelijk een methode die volledig zonder stroombron werkt: platen van een koperlegering, zo'n 150 tot 200 gram per vierkante meter, gecombineerd met platen van een zink-, aluminium-, magnesium- of ijzerlegering (ongeveer 400 gram per vierkante meter, elk 40 tot 50 bij 2 centimeter en 3 millimeter dik), begraven op tien tot dertig centimeter onder de bouwvoor. Precies zoals bij de koperen tuinstaven van vandaag zit hier geen batterij of stopcontact aan te pas: het metaal zelf, in de vochtige grond, is het hele systeem.

Tot in de ruimte

Het onderzoek naar elektriciteit en plantengroei bleef in de Sovjet-Unie decennialang doorlopen, tot ver voorbij wat elders in Europa gebeurde. Aan boord van het ruimtestation Saljoet-6 stond van 1976 tot 1982 een toestel genaamd "Elektropotentsial", dat het natuurlijke elektrische veld van de aarde nabootste voor gewassen die anders dat veld zouden missen. De opvolger, Saljoet-7, had van 1982 tot 1991 een kas met de naam "Oasis-1" aan boord, waarin de wortelzone van erwten en tarwe via koolstofstrookjes werd gestimuleerd. Van een Nederlandse tuinantenne tot een Sovjet-ruimtestation: hetzelfde basisidee, aardse elektriciteit benutten voor plantengroei, dook op de meest uiteenlopende plekken op.

Dezelfde traditie, dichter bij huis

De koperen elektrocultuurantennes die je vandaag in je eigen tuin zet, staan in precies deze lange lijn: van Narkevitsj-Iodko's tweehonderd hectare via de begraven koperplaten van de Timirjazev-academie tot in de kassen van Sovjet-ruimtestations. Wil je die traditie zelf een plek geven? Bekijk de koperen elektrocultuurantennes, lees hoe je ze plaatst in elektrocultuur-antennes plaatsen, of duik verder de geschiedenis in via elektrocultuur: een eeuwenoude tuiniertraditie herontdekt.